Dzisiaj jest: środa, 19 grudnia 2018   Imieniny: Dariusz, Gabriela, Grzegorz

więcej ›

PUBLICYSTYKA

A to ciekawe

Pamięć o Barbórce

Od połowy XIX wieku w kopalniach węgla kamiennego na Górnym Śląsku świętowana jest, przypadająca 4 grudnia, uroczystość świętej Barbary, nazwana Barbórką. Pokażmy ją światu!

Każdego roku od ponad 160 lat społeczność górnicza celebruje ją jako wydarzenie religijne, zawodowe i rodzinne. W każdym z tych trzech wymiarów na Górnym Śląsku jest ono wyjątkowe, a na przestrzeni półtora wieku stale się zmieniało. Niektóre jego elementy okazały się stałe, a część z nich wprowadzano i usuwano w różnych momentach historii, nie zawsze z pobudek wspierających Barbórkę. Ostatecznie, w czasie politycznej i kulturowej wolności, górnicy sami zadecydowali jakie elementy pragną wpierać swoją pamięcią i kultywować. Dzięki temu możemy dzisiaj mówić o kulturowym bogactwie tego aspektu górnośląskiego górniczego dziedzictwa.

Nieubłagana koniunktura polityczna spowodowała, że od lat 90. XX wieku wiele kopalń zostało zamkniętych, a górnicy odeszli z zawodu. Jakkolwiek trudno jest świętować w sytuacji braku pracy i likwidacji kopalń, pamięć o Barbórce powinna być przekazywana kolejnym pokoleniom mieszkańców regionu, ponieważ cały Górnym Śląsk wyrósł „na węglu” dzięki ciężkiej pracy górników. Warto jest więc przyjrzeć się, jak świętowali Barbórkę nasi przodkowie, zakładając, że zarówno elementy obchodów znane nam wyłącznie ze wspomnień, jak i świętowanie, którego jesteśmy częścią, są tak samo ważne.

Spoglądając na Barbórkę wstecz trzeba zaznaczyć, że obchody tego dnia rozpoczynały się od krótkiej modlitwy katolickich górników przed ołtarzami św. Barbary znajdującymi się w kopalnianych cechowniach. Współcześnie członkowie załóg czy związków zawodowych składają kwiaty przed wizerunkami. O obyczaju tym pamiętają także górnicy, którzy „odwiedzają” swoje święte Barbary, przeniesione z zamkniętych kopalń do kościołów czy kaplic.

Nasi przodkowie przygotowywali się do wyjścia na msze święte i nabożeństwa na placach kopalń, gdzie formował się szyk kolumny marszowej. W odpowiedniej kolejności ustawiał się poczet sztandarowy, orkiestra (kopalniana, wojskowa lub wynajęta na tę okazję), dyrekcja, sztygarzy, za którymi do kościołów szli pracownicy świętujący jubileusz zawodowy. Piękną, wyłącznie górnośląską tradycją był wspólny wymarsz górników wyznania katolickiego i ewangelickiego z kopalni. Dopiero w pobliżu świątyń pochód rozdzielał się. Po powrocie z nabożeństw odbywał się uroczysty obiad dla jubilatów i dyrekcji, natomiast pozostali uczestnicy mszy i nabożeństw wracali do domu, by tam, przy świątecznym posiłku, świętować z rodziną.  Współcześnie wspólne wyjścia załogi i dyrekcji do kościołów odbywają się, co oczywiste, tam, gdzie jeszcze są czynne kopalnie. Choć trzeba wskazać, że są pośród nas górnicy, którzy pielęgnowali pamięć o wspólnych przemarszach i organizowali takowe w miejscach, w których już nie ma śladu po kopalni. Na przykład w Zabrzu-Biskupicach, po spotkaniu przy wizerunku św. Barbary z kopalni „Jadwiga/Pstrowski” wspólnie szli do kościoła.

Barbórka była także dniem wręczania nagród za długoletnią pracę. Z rąk dyrektorów jubilaci otrzymywali upominki pieniężne oraz zegarki z pamiątkowym grawerunkiem. Tym, którzy pracowali 50 lat obdarowywano zegarkiem w złotej kopercie i 50 markami w złocie. Po II wojnie światowej władze chciały zlikwidować obyczaj honorowania jubilatów, nagradzając przodowników pracy za windowanie morderczych norm wydobycia. Zdecydowana postawa górników spowodowała, że wycofano się z tego zamiaru i w prezencie jubileuszowym w latach 60. XX wieku można było otrzymać motocykl a nawet samochód. Ponadto górnicy zasłużeni dla kraju byli dekorowani odznaczeniami w trakcie akademii zakładowych oraz centralnych, które odbywały się na przemiennie w Zabrzu i Katowicach.

Obecnie trudno wyobrazić sobie Barbórkę bez karczmy piwnej, gwarków czy babskiego combra, które dla wielu właśnie są obchodami Barbórki. Jednak warto wiedzieć, że nie zawsze tak było. Zabawy i spotkania przy piwie nie odbywały się w grudniu (ze względu na adwent), ale jako święto zakładowe (Bergfest) latem do I wojny światowej. Po jej zakończeniu, głównie ze względu na trudności finansowe kopalń zarzucono organizowanie dwóch imprez w ciągu roku. W okresie powojennym górnicy mogli uczestniczyć w balach, potańcówkach a nawet dyskotekach. Spopularyzowane po 1980 roku karczma piwna, gwarki i babski comber, są lubianymi przez górników imprezami Barbórkowymi.

Bez względu na to, które elementy Barbórki są dzisiaj bardziej popularne od innych, wszystkie trzeba traktować jako dziedzictwo tego święta, ponieważ niezmiennie jest to dzień świąteczny górników i ich najbliższych. Jest także dziedzictwem Górnego Śląska, elementem tożsamości mieszkańców regionu. Jednakże wniosek o wpisanie Barbórki na listę niematerialnego dziedzictwa złożyć mogą wyłącznie depozytariusze, a więc ci, którzy Barbórkę celebrują, świętują i pielęgnują.

W związku z tym Muzeum Górnictwa Węglowego, jako koordynator tego przedsięwzięcia, ma dwie prośby do depozytariuszy. Po pierwsze chcielibyśmy, aby oni sami pochwalili się, jak świętują (lub świętowali) ten dzień, aby w miarę możliwości przesłali do Muzeum zdjęcia, krótkie filmy, wspomnienia spisane lub nagrane na adres barborka@muzeumgornictwa.pl lub Muzeum Górnictwa Węglowego, ul. Jodłowa 59, 41-800 Zabrze z dopiskiem „Barbórka” do końca grudnia 2017 r. Następnie będziemy prosić depozytariuszy o spotkanie się z pracownikami Muzeum. Wówczas zachęcać będziemy wszystkich zainteresowanych do podpisania porozumienia depozytariuszy, które zostanie dołączone do wniosku. Jest to najważniejszy jego element, który poświadczy, że Barbórka jest dla górników ważna i cenna.

Podejmijmy więc wspólny wysiłek, by wpisać Barbórkę na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Pokażmy Polsce i światu jeden z naszych regionalnych skarbów.

 

piątek, 30 lis 2018, Muzeum Górnictwa Węglowego

KOMENTARZE

  • zołza z zofiówki | 13/12 godz. 00:14

    Napiszę tak , ,,Barbórka,, w mojej rodzinie jest pielęgnowana od lat.
    Niestety,, zjazd I wYJAZD,,ludziom z SRKa !
    Bo co nie płacą składek ,to nie liczy się swój wkład w istnienie ideii SOLIDARNOŚCi.WStyd

  • Miejski wieśniak | 07/12 godz. 06:48

    @AdamŻ Nie atakujemy, tylko dzielimy się swoją opinią, z którą można się zgodzić, lub nie. A dlaczego akurat o górnikach? Bo - nie wiem czy zdajesz sobie sprawę, ale byc może nie - że ich dość całkiem sporo mieszka w naszym mieście akurat. Dziennikarzy, artystów, literatów i twórców to w Jastrzębiu-Zdroju ze świecą szukać. I nieważne wstawonych czy trzeźwych bo ich tutaj po prostu nie ma ;-)

  • AdamŻ | 06/12 godz. 22:55

    Do Miejski wieśniak i Zenek bez spodenek.
    Przejrzałem spis zawodów pijących najwięcej i... zonk. Najwięcej piją dziennikarze, artyści, literaci i twórcy.Poza tym nie sądzicie chyba że np. policjanci czy nawet pracownicy biur na spotkaniach branżowych siedzą przy cienkiej herbatce. Nie bądźcie hipokrytami. Atakujecie picie górników podczas ich święta bo nie kryją się z tym że piwo jest najważniejszym napojem tak jak golonka najważniejszym daniem.Gdyby to ukrywali byłaby cisza jak po śmierci orga więcej »nisty. Co do kierowców. Owszem, również giną na drogach. Pytanie jednak ilu z nich ginie na skutek nie dających się przewidzieć zabójczych sił natury. Gdyby wszyscy na drodze przestrzegali przepisów byliby bezpieczni jak niemowlęta przy piersi matki.Giną bo brawura przekraczanie prędkości,alkohol itd

  • Leon Kameleon | 06/12 godz. 10:14

    Inna sprawa, że będąc przyłapanym na podwójnym gazie za kółkiem albo w pracy, co grozi? Pomijam konsekwencje karne. Wywalenie. Z auta lub z pracy. I, co dziwne, nie pomaga tłumaczenie, że wypiło sie o jedną lampkę wina do obiadu za dużo. A prezydentowi Rybnika to pomogło ;-)

  • Zenek bez spodenek | 06/12 godz. 06:55

    @AdamŻ "mało jest lokali mogących pomieścić wielką liczbę biesiadników"? Teatr narodowy pomieści, ale tam trzeba być trzeźwym.

dodaj / zobacz wszystkie komentarze

NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE

ARTYKUŁY

06/12

Słoneczny Stok

0

więcej

BLOGI

04/10

Pęd do władzy

6

więcej blogów

KALENDARZ

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies
Zamknij X