Zanim powstało miasto

Na przełomie roku ukazała się bardzo ciekawa pozycja książkowa. Książka pod tytułem „Zanim powstało miasto” to ikonografia Jastrzębia-Zdroju autorstwa Piotra Siemko. Piotr Siemko, doktor w dziedzinie architektury i urbanistyki i znany jastrzębski notariusz, pasjonuje się od dawna historią Śląska, szczególne Gliwic i Jastrzębia Zdroju. Swoje zainteresowania niejednokrotnie prezentował w licznych publikacjach, w postaci zarówno artykułów jak i wydawnictw książkowych. Tym razem zainteresowanym historią Jastrzębia przybliża ją poprzez liczne fotografie i grafiki wydane w XIX i  w 1. połowie XX wieku. Zamieszcza szereg ciekawych komentarzy, przybliżając jego historyczny  rozwój.

Piotr Siemko

“Przede wszystkim starałem się pokazać obiekty,  które albo już nie istnieją albo wyglądają zupełnie inaczej. Rozwój przemysłu całkowicie zmienił  oblicze Jastrzębia i jego okolic. W tej publikacji chciałem przybliżyć, jak wyglądały wcześniej” – mówi Piotr Siemko. Swoją publikacją zainteresował jastrzębski Urząd Miasta który umożliwił jej wydanie. Autor cały nakład, poza egzemplarzami autorskimi, przekazał do dyspozycji Miasta. Książki nie da się kupić ale jest dostępna w jastrzębskich bibliotekach. To że warto po nią sięgnąć pokazuje już poniższy jej fragment.

Jastrzębie-Zdrój jest młodym miastem. Prawa miejskie otrzymało w 1963 roku. W swej najstarszej urbanistycznej postaci wywodzi się z powstałego w drugiej połowie XIX wieku uzdrowiska, do którego dołączono następnie (po reformie administracyjnej w 1974 roku) okoliczne wsie posiadające średniowieczną metrykę. Pomiędzy te wsie wbudowano osiedla mieszkaniowe stanowiące zaplecze bytowe ludności zatrudnionej  w  górnictwie lub powiązanej jeszcze w inny sposób z kopalniami. Obecnie, gdy zredukowano liczbę kopalń w obrębie miasta, mieszkańcy w bardzo wyraźny sposób odczuwają zachodzące zmiany cywilizacyjne, gospodarcze i społeczne. Prezentowana ikonografia ma za zadanie pokazać obraz terenu obecnego miasta Jastrzębia-Zdroju zanim ono powstało, a więc przede wszystkim wsie, które weszły w skład miasta oraz rozwijające się od początku lat sześćdziesiątych XIX wieku uzdrowisko. Do prezentacji wykorzystano tu grafiki, pocztówki i fotografie. Nie sposób pokazać kompletny obraz, gdyż nie uwieczniono wszystkich obiektów. Na grafikach i pocztówkach pokazano to, co w chwili ich wykonywania  uznano za ważne i godne pokazania. Inaczej jest z fotografiami, z istoty w dużej mierze mają charakter przypadkowy, ale także na nich przedstawiono to co było w danej chwili interesujące.

Historycznie obszar obecnego Jastrzębia-Zdroju nie jest jednolity. Dawne osady we wschodniej i północnej części obecnego miasta związane były z ziemią pszczyńską (Wolne Państwo Stanowe Pszczyna), do której należały Bzie, Szeroka i Borynia. Pozostałe osady tj. Jastrzębie, Moszczenica i Ruptawa związane były z ziemią wodzisławską (tu istniało Mniejsze Wolne Państwo Stanowe Wodzisław). Oba państwa stanowe istniały w epoce feudalnej, powstały w XVI wieku i oba przestały istnieć w XIX wieku, w związku z ówczesnymi zmianami społecznymi.  W miejsce państw stanowych powstały nowe jednostki administracyjne – powiaty. Formowanie się pszczyńskiego państwa stanowego przypada na okres pomiędzy 1517 a 1527 rokiem, po sprzedaży tych ziem przez księcia cieszyńskiego, natomiast Mniejsze Wodzisławskie Państwo Stanowe zaczęło się kształtować  po 1515 roku, kiedy po różnych targach pomiędzy książętami opawskimi i raciborskimi ziemia wodzisławska trafiła w prywatne ręce. Podział ten utrwalił się i trwał do czasów wojen napoleońskich. Jeszcze opis statystyczny Śląska wydany w 1783 roku przedstawia podział administracyjny o którym mowa o państwach stanowych. W związku z klęską w wojnie z Napoleonem z 1807 roku Prusy podjęły szereg reform ustrojowych, w tym w zakresie administracji. Prace nad nowym podziałem administracyjnym rozpoczęto w 1809 roku. Utworzono wówczas powiaty na podstawie edyktu z 30 kwietnia 1815 roku. Cały teren obecnego Jastrzębia-Zdroju znalazł się w powiecie pszczyńskim.

Gdy w 1818 roku dokonano kolejnej reformy podziału administracyjnego, utworzono powiat rybnicki do którego weszły Jastrzębie Górne i Dolne, Moszczenica, Szotkowice, Ruptawa z Ruptawcem oraz Cisówką, a pozostałe osady – Bzie, Szeroka i Borynia oraz Skrzeczkowice pozostały w powiecie pszczyńskim.  Struktura tego podziału utrzymała się po zmianie granic państwowych i powstaniu w okresie międzywojennym województwa śląskiego. Kolejnej zmiany dokonano już po II wojnie światowej tworząc w 1952 roku powiat wodzisławski, którego obszar wydzielono z powiatu rybnickiego, przy czym z powiatu pszczyńskiego przyłączono do niego Bzie, a Szeroka, Borynia i Skrzeczkowice pozostały w powiecie rybnickim. Po nadaniu praw miejskich zaczęto z nim łączyć sąsiednie gminy. Reforma administracyjna z 1974 roku zlikwidowała powiaty i od wejścia w życie tej reformy w 1975 roku Jastrzębie obejmowało w zasadzie dzisiejszy obszar. W latach 90-tych XX wieku Gmina Pawłowice upomniała się o sołectwo Pniówek, które przyłączono do tej gminy, a które nigdy nie było związane z Pawłowicami tylko z Bziem.

Piotr Siemko wydał ostatnio również bardzo ciekawą ikonografię miasta Gliwice – „Gliwice Portret Miasta”, która dla zainteresowanych jest dostępna w księgarniach albo w sprzedaży przez internet.

Inne publikacje Piotra Siemko

Książki

1/ Jastrzębie Zdrój w zabytkach sztuki – 1992
2/ Do Twej dążym kaplicy Sanktuarium matki Bożej Uśmiechniętej w Pszowie, część 1 – Pszów  dzieje kościoła i parafii – 1997
3/ Nie zachowane kościoły drewniane Górnego Śląska -2001
4/ Rody rycerskie z terenu Jastrzębia i okolicy -2003
5/ Dawny krajobraz Górnego Śląska -2006
6/ Pszczyna i ziemia pszczyńska na fotografiach i widokówkach z początku XX wieku -2011
7/ Sakralna architektura drewniana na  Górnym Śląsku . Szkicownik architekta sprzed stu lat, 2015

Broszury

1)   Sąd Rejonowy w Jastrzębiu- Zdroju, 2006 Zarys dziejów sądownictwa w Jastrzębiu Zdroju
2)   Kościoły  ewangelickie na Śląsku w grafice z kolekcji Piotra Siemko. Katalog – 2014

i szereg artykułów oraz wystaw.

  1. Powiem tak. Chcąc zainteresować szerokie kręgi trzeba najpierw to umożliwić. I co z tego, że mamy pasjonatów historii Jastrzębia pokroju P.Siemko skoro ich praca na dobrą sprawę jest marnotrawiona. Takie opracowania powinny być dostępne powszechnie i niemal na każdym kroku. W każdym obiekcie użyteczności publicznej(np. urzędy, instytucje, spółdzielnie mieszkaniowe). I co z tego, że cały nakład jest do dyspozycji magistratu? Co z tego wynika? Jedno wielkie NIC. Spróbujcie iść do urzędu i poprosić o egzemplarz. Takie publikacje powinny być na półce i każdego Jastrzębianina. Może wtedy powstałoby coś w rodzaju dumy z przynależności do lokalnej społeczności. Ciekawe co by się stało gdyby każdy petent magistratu otrzymywał egzemplarz antologii miasta?

  2. Masz rację. Ale warto coś wiedzieć gdzie obecnie się mieszka. A nie tylko fura, komórka ,skóra i na niej te beznadziejne i głupawe tatuaże.

  3. Fajny pasjonata. A młodzież w ogóle nie interesuje się przeszłością Jastrzębia-Zdroju bo nikt im tego nie przypomina. Biuletyn wydawany raz na 3 miesiące, dostępny tylko dla swojaków. Nie jest znany szerszemu społeczeństwu. Dlaczego taka instytucja nazywa się Galeria Historii Miasta ?
    Więcej wiemy od amatorów niż od tzw “fachowców” ,którzy pracują na etacie . Byle do emerytury.

    1. Dżordż Lowerboj

      To wszystko ładnie, pieknie, ale jak chcesz wymagać interesowania się przeszłością, skoro przyszłość młodzieży w tej upadającej osadzie górniczej ma się nijak?

    2. Bo tobie jest nie po drodze do galerii miasta …bo ty wolisz iść do galerii Zdrój,lub Jastrzębie,a tam nie dadza ci biulietynu…trzeba iść zadzwonić,spytac to ci dadzą,proste,tylko nie myl galerii…

Twój wpis

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Badania prenatalne

Badania Prenatalne NFZ.
Wyliczenie ryzyka możliwości
wystąpienia chorób genetycznych,
wykluczenie wad rozwojowych płodu,
potwierdzenie dobrostanu płodu.

Czytaj więcej »

Geodezja

Sporządzenie mapy do celów projektowych,
aktualizacja mapy zasadniczej,
inwentaryzacja powykonawcza budynków i przyłączy,
wytyczenie budynków,
podział nieruchomości.

Czytaj więcej »
Przewiń do góry
Poprzedni
Następny