w relacji Franciszka Czyża
Dnia 3 maja 1921 r. o godzinie 6.00 wyruszyłem z 13 kompanią z Ruptawy do Jastrzębia Zdroju, gdzie byli zgrupowani okoliczni żandarmi, straż graniczna, policja plebiscytowa (Apo) i bojówki niemieckie. Stan mojej kompanii wynosił około 200 powstańców uzbrojonych w karabiny ręczne, 4 ciężkie karabiny maszynowe, 4 granatniki średniego zasięgu.
O godzinie 7.00 kompania zajęła stanowiska od szosy ruptawskiej do stacji kolejowej w Jastrzębiu Zdroju i około 300 metrów nasypu kolejowego w kierunku Moszczenicy, nawiązałem kontakt z 7 kompanią Wojciecha Parmy i 9 kompanią Józefa Balcara, i przesunąłem lewe skrzydło mojego odcinka od rozwidlenia dróg Jastrzębie Dolne-Jastrzębie Zdrój-Ruptawa do lasu „Bagielniok”.
Kilka minut po godzinie 7 zgodnie z planem uderzyliśmy trzema kompaniami na okrążone Jastrzębie Zdrój. Niemcy, którzy mieli wsparcie 1 kompanii wojsk włoskich zakwaterowanej w Jastrzębiu Zdroju, bronili się zaciekle z okien i dachów domów. Powstańcy brawurowo posuwali się do przodu, naciskali pierścień otoczonych Niemców i Włochów. Zdobywali dom za domem.
Po dwugodzinnej walce powstańcy dotarli do ostatniego niemiecko-włoskiego gniazda oporu w „Hotelu Hantzla”. O godzinie 9 z minutami Włosi zostali zmuszeni do kapitulacji i na hotelu wywiesili dużą białą chorągiew na znak poddania się. Niedługo potem powstańcy zatknęli na hotelu biało-czerwony sztandar, co oznaczało koniec pruskiej władzy.
O godzinie 9.30 do Jastrzębia przyjechali oficerowie ze sztabu Grupy Południowej z Mikołajem Witczakiem na czele, by z Włochami pertraktować. Witczak jako pierwsze żądanie wysunął natychmiastowe wypuszczenie na wolność wszystkich powstańców wziętych do niewoli oraz uwięzionych Polaków z aresztów niemieckich w Jastrzębiu.
Dumny włoski kapitan udawał jakoby nie rozumiał o co chodzi i zaczynał się kręcić, dreptał w miejscu i coś mruczał sam do siebie. Witczak energicznie powtarzał swe żądanie i dodał: Dam panu kapitanowi 5 minut czasu do namysłu, w przeciwnym razie dam rozkaz powstańcom pana rozbroić i internować.
Kapitan zbladł jak płachta, zachwiał się na nogach, ale dał rozkaz wszystkich niewolników i uwięzionych wypuścić na wolność.
Jako pierwsi z lochownic wyskakiwali mocno poturbowani i podarci bracia Wilhelm, Józef, Wincenty i Szymon Ostrzołkowie i Szczepan Myśliwiec, dowódca tego oddziału, który w nocy zaatakował i rozbroił Niemców, a następnie został rozbrojony i internowany przez wojska włoskie. Reszta niewolników i uwięzionych wyszła również na wolność.
W walkach w Jastrzębiu Zdroju został z 12 kompanii ciężko ranny Teodor Janulek z Ruptawy, w walkach nocnych z oddziału Myśliwca zostało kilku powstańców rannych.
Opracowanie Marcin Boratyn
Jaspedia
4 komentarze do “Wybuch III Powstania Śląskiego w Jastrzębiu”
Powiem tak…u nas starzyk,starka,zawsze godala ze to była wojna domowa,bo sąsiad ,przeciw sąsiadowi..
przykład… powstańce szli od chalpy ,do chalpy a kto nie chcia iść do powstanio to go potraktowali bykowcami,zrobili człowieka inwalidą,nie chcial iść bo mial rodzinę do wykarmienia,a po powstaniu jak nastal Grażyński to ci co byli za korfantym ,to musieli roboty szukac,bo on nie chcial zeby rychtyk slonzoki u siebie rządzili,a korfantego do wiezienia wsadzili,tyle w tej kwesti…nie wazne jest to co my slazoki,momy do godki,wazne je to co je po polski mysli ..mom nadzieja ze na spisie pokozecie kim my som,,
Racja, ale co do spisu to Slonzok nie wykluczo Poloka.
Ale gościu mało wiesz o 3 powstaniu. Grażyński nastał dopiero 5 lat po powstaniu jako wojewoda, w powstaniu brał czynny udział jako dowódca oddziałów „wschód „,co do zwolenników Korfantego i samego Korfantego to ci ludzie nie zrobili nic nawet w szkołach nadal uczono w języku niemieckim
Ciekawe czy Powstańcy kiedyś żałowali? W okresie międzywojennym? W czasach okupacji radzieckiej? Po 1989?
Zaraz po powstaniach wydawało się to sukcesem. Względem dzisiejszych granic wcześniejsza przynależność Śląska do Polski czy Niemiec , nie miała znaczenia.